Atopowe zapalenie skóry to inaczej wyprysk atopowy. Atopia to bardzo silna nadwrażliwość na określone czynniki środowiskowe. Wyprysk atopowy jest chorobą alergiczną skóry, której głównym objawem jest nasilony świąd i suchość skóry. Atopowe zapalenie skóry jest chorobą przewlekłą. Zwykle pojawia się we wczesnym dzieciństwie i na każdym etapie rozwoju młodego człowieka oraz dorosłej osoby ma inny przebieg oraz powiązanie z odmiennymi czynnikami alergicznymi. Małe dzieci bardziej wrażliwe są na alergeny pokarmowe, natomiast dzieci starsze i dorośli na powietrznopochodne alergeny, takie jak kurz czy pyłki roślin. Mimo różnic, wspólne jest genetyczne pochodzenie choroby.

Objawy:

• silny świąd skóry
• suchość skóry spowodowana utratą bariery lipidowej
• wysięk spowodowany infekcją skóry
• zaczerwienienie zajętej skóry, reszta ciała jest szarawo-blada.
• puchnięcie
• reakcja alergiczna
• plamy
• wysypka
• pęcherze z wodnistą wydzieliną
• nieswoisty wyprysk rąk i nóg z podrażenienia
• świąd po spoceniu
• zaostrzenie zmian po emocjach
• nietolerancja niektórych pokarmów
• wrażliwość skóry na bodźce mechaniczne i materiały drażniące np. wełnę
• podwyższony poziom IgE (immunoglobuliny typu E)
• powiększone węzły chłonne
• lichenizacja (pogrubienie skóry)
• biały dermografizm (białe przebarwienia po potarciu naskórka)

Dodatkowo:

• pogrubiony fałd szyjny
• dodatkowy fałd skóry pod dolną powieką
• wyraźny rysunek skóry po wewnętrznej stronie dłoni
• odbarwienia na źrenicach

Atopowemu zapaleniu skóry często towarzyszą również inne schorzenia atopowe, jak astma oskrzelowa, katar sienny lub alergiczne zapalenie spojówek.

Miejsca występowania:

• twarz (skaza mleczna: skóra przypomina przypalone resztki mleka)
• owłosiona skóra głowy
• zgięcia rąk i nóg
• szyja
• skóra wokół ust

Skutki świądu
W okresach zaostrzeń oraz w zaawansowanej fazie choroby może dojść do ograniczenia sprawności ruchowej, zwłaszcza kończyn. W przypadku dzieci czasami daje się zauważyć opóźnienie rozwoju. Przyczyną jest swędzenie skóry, które pochłania całą uwagę dziecka i zmniejsza zainteresowanie wszelkimi innymi aktywnościami.
Świąd jest szczególnie silny w nocy, chorzy cierpią na chroniczne niewyspanie i spowodowane tym rozdrażnienie, zaburzenia koncentracji, niezadowolenie, agresywność. Silne drapanie prowadzi do uszkodzenia skóry.

Leczenie
Postępowanie powinno mieć na celu złagodzenie swędzenia, a przez to poprawę stanu skóry.

Leczenie farmakologiczne
Leki przeciwhistaminowe - paleta tych leków jest duża. Głównym ich zadaniem jest złagodzenie świądu skóry. Wiele leków z tej grupy wywiera jednak wpływ na ośrodkowy układ nerwowy, wywołując takie objawy, jak uczucie zmęczenia, a u dzieci niepokój.
Leki immunosupresyjne – obniżają one odporność organizmu i zmniejszają aktywność układu immunologicznego, ich działanie może być miejscowe lub ogólne. Poprzez swoje działanie leki te obniżają reakcje alergiczne.
Kortykosteroidy –  leki działające silnie przeciwzapalnie, hamują stany zapalne i reakcje alergiczne, zmniejszają świąd, zaczerwienienie i pogrubienie skóry. Należy jednak zachować ostrożność, gdyż leki jest wywołują wiele skutków ubocznych podczas długotrwałego stosowania. Należy jest stosować ściśle wg zaleceń lekarza, nie stosujemy ich na twarz.
Antybiotyki – stosowane w leczeniu infekcji skórnych towarzyszących zaostrzeniu atopowego zapalenia skóry, najbardziej uciążliwą bakterią w przebiegu AZS jest gronkowiec złocisty. Antybiotyk może być stosowany doustnie lub miejscowo.

Pielęgnacja ciała
W ostrym rzucie choroby nie należy smarować chorego kryjącymi maściami natłuszczającymi, ponieważ upośledzają one chłodzenie skóry i mogą nasilać świąd. Zamiast tego stosujemy następujące substancje zgodnie z zaleceniami lekarza:

• okłady z zimnej, czarnej herbaty
• mocz lub maści, które zawierają mocznik
• barwniki na sączące się zmiany skórne
• kortykosteroidy stosowane miejscowo
• leki przeciwhistaminowe stosowane miejscowo
• maści dziegciowe

Rozpoczęte leczenie konsekwentnie kontynuować, by umożliwić wygojenie się zmian skórnych.

Leczenie przewlekłe
Pomiędzy ostrymi rzutami choroby trzeba bardzo suchą skórę regularnie natłuszczać. W tym celu zaleca się stosowanie maści z lanoliną lub preparatów zawierających olej z wiesiołka. Zbyt gruba warstwa maści może utrudniać naturalne mechanizmy chłodzenia się skóry, powodować jej przegrzanie i nasilanie świądu, dlatego suchą skórę smarujemy cienką warstwą maści czy kremu.
Za codzienną kąpielą lub prysznicem przemawia to, że zabiegi te pozwalają zmyć resztki maści, złuszczony naskórek i zarazki. W ten sposób zmniejszają ryzyko infekcji. Przeciwko przemawia to, że mogą one wywoływać świąd: z jednej strony przez mechaniczne drażnienie skóry, z drugiej zaś przez usuwanie z powierzchni ciała cienkiej warstwy łoju, co dodatkowo wysusza skórę.
Jeśli po każdej kąpieli swędzenie skóry się nasila, skórę trzeba myć w miarę możliwości jak najrzadziej. Używamy dość chłodnej wody, ponieważ jest ona lepiej tolerowana. Do kąpieli można dodać nadmanganian potasu w ostrych fazach choroby i olejki do kąpieli zgodnie z zaleceniami lekarza. Do suszenia używamy bardzo miękkich ręczników - dotykamy nimi delikatnie, nie pocieramy, tak by ograniczyć uraz mechaniczny do minimum.
Z tego samego powodu ubranie powinno być miękkie, gładkie i chłodne, z takich materiałów, jak delikatna bawełna, jedwab lub wiskoza. Obcinamy paznokcie krótko, nadając im zaokrąglony kształt, bez ostrych kątów, co pozwoli zmniejszyć uszkodzenie skóry w czasie drapania.

Żywienie
Istnieje wiele różnych poglądów - z jednej strony zaleca się rygorystyczne przestrzeganie diety z długą listą zakazanych produktów spożywczych, z drugiej odrzuca wszelkie diety eliminacyjne, gdyż stanowią one dla chorych dodatkowe ograniczenie i konieczność wielu wyrzeczeń.

Otoczenie
Jeśli u chorego jednoznacznie stwierdzono alergię na określone czynniki, próbujmy nie pozwalać na kontakt z alergenami. Może być to sierść zwierząt, pyłki, grzyby pleśniowe, roztocza kurzu domowego lub pierze. Większość chorych najlepiej znosi niskie temperatury i wilgotność powietrza  40-70%.